สอนฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก กิจกรรมบำบัดสำหรับผู้ป่วยสโตรก
คู่มือการทำกายภาพฟื้นฟูbyadmin

สอนฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก “แบบแยกองค์ประกอบโดยละเอียด”

ความสำคัญ & เทคนิคการฝึกกิจกรรมบำบัดสำหรับผู้ป่วยสโตรก

ผู้ป่วยที่เผชิญกับโรคหลอดเลือดสมองและมีปัญหาแขนขาอ่อนแรง มักให้ความสำคัญกับการฝึกความแข็งแรงและความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อมัดใหญ่ ได้แก่ กล้ามเนื้อแขน ขา ข้อศอก ข้อมือ เป็นหลักก่อน ทำให้ในช่วงต้นหลังเจ็บป่วยฉับพลันจากโรคหลอดเลือดสมอง ปัญหาการเคลื่อนไหว อ่อนแรง ใช้งานไม่ถนัด ในกล้ามเนื้อมัดเล็กจึงมักจะถูกละเลยไปก่อน

อย่างไรก็ตามความจริงนั้น การอ่อนแรง สูญเสียความถนัดของกล้ามเนื้อมัดเล็ก ไม่ได้เป็นปัญหาเล็กตามชื่อ การละเลยดังกล่าว ในท้ายที่สุดจึงมักกลายเป็นปัญหาใหญ่ตามมา

เลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ

  • ปัญหากล้ามเนื้อมัดเล็กมักเกิดกับใคร?
  • ผลกระทบจากการไม่ฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก (ตั้งแต่แรก)
  • ฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กได้ที่ไหน?
  • ฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กอย่างไร?
  • เทคนิคการฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก “แบบแยกองค์ประกอบโดยละเอียด” [มีรูปประกอบ]
  • ความสำคัญของกล้ามเนื้อมัดเล็กและกิจกรรมบำบัดเพื่อให้ผู้ป่วยกลับไปใช้ชีวิตได้ดังเดิมมากที่สุด

ปัญหากล้ามเนื้อมัดเล็กมักเกิดกับใคร?

ปัญหากล้ามเนื้อมือ กล้ามเนื้อมัดเล็ก มักเกิดในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่ได้รับบาดเจ็บในส่วนเปลือกสมอง (cortex) ในตำแหน่งที่สมองขาดเลือดไปเลี้ยง จากหลอดเลือดแดงใหญ่ (โดยเฉพาะ Middle cerebral artery; MCA) ซึ่งเปลือกสมองส่วนนี้จะมีตำแหน่งยุทธศาสตร์สำคัญในการควบคุมและวางแผนสั่งการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อมัดเล็กที่มือและนิ้ว

ผลกระทบจากการไม่ฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก (ตั้งแต่แรก)

การเคลื่อนไหวดังกล่าวเป็นการเคลื่อนไหวที่ต้องการความละเอียดในการใช้งาน ทำให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองต้องเผชิญกับความท้าทายในการกลับมาฝึกควบคุมกล้ามเนื้อมัดเล็ก เช่น การหยิบจับวัตถุ การเขียน การรับประทานอาหาร และการแต่งตัว… ปัญหาทั้งหมดล้วนส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตลดความอิสระและความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวันของผู้ป่วย

ฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กได้ที่ไหน?

การฝึกนั้นสามารถทำได้เองที่บ้าน ด้วยความหนักและสม่ำเสมอที่มากพอ ด้วยเทคนิคที่ถูกต้อง หรือที่ศูนย์กายภาพฟื้นฟูผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่มีความเชี่ยวชาญ ซึ่งผู้ป่วยจะได้รับการออกแบบโปรแกรมการฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กเฉพาะบุคคล และตระหนักถึงความสำคัญของการฝึกนี้ เริ่มตั้งแต่ช่วงต้นของโรค เริ่มเร็วที่สุดเมื่อทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและทีมนักกายภาพประเมินว่า…ผู้ป่วยสามารถเริ่มฝึกได้แล้วทันที!!

ฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กอย่างไร?

วันนี้หมอนำเทคนิคการฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กที่เน้นทักษะเพิ่มความแข็งแรง ความคล่องแคล่ว ความถนัดของกล้ามเนื้อมัดเล็กแต่ละมัดมาฝาก

เทคนิคการฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก “แบบแยกองค์ประกอบโดยละเอียด”

กิจกรรมที่พัฒนาทักษะการใช้กล้ามเนื้อมัดเล็กแต่ละมัด ช่วยส่งเสริมทักษะการฟื้นตัวของกล้ามเนื้อมัดเล็ก

1. ฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อมือ-นิ้วมือ

เน้นกิจกรรม กำ บีบ กด ดึง

กิจกรรมบำบัดฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อมือ-นิ้วมือ

2. ฝึกการเรียนรู้การเคลื่อนไหวใหม่ (Motor relearning)

ฝึกฟื้นฟูความสามารถการเคลื่อนไหวร่างกายที่เดิมผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถทำได้ ในชีวิตประจำวัน แต่ขณะนี้ ไม่สามารถทำได้ดี แม้แรงกลับมาดีแล้ว โดยวิเคราะห์ขั้นตอนย่อยๆของการเคลื่อนไหวนั้น หาขั้นตอน องค์ประกอบของงานที่ผู้ป่วยทำไม่ได้ และฝึกซ้ำๆ!! ในองค์ประกอบนั้น โดยผสมผสานกิจกรรมการฝึกให้ใกล้เคียงกับกิจกรรมในสถานการณ์ชีวิตประจำวันของผู้ป่วยมากที่สุด

หมอขอยกตัวอย่าง องค์ประกอบการฝึก กับ กิจวัตรประจำวันที่ใช้จริง เช่น

  • การจับแบบหนีบ (Pincer Grasp): ติดกระดุม
  • การแยกนิ้วมือ (Finger Isolation): หิ้วกระเป๋า
  • การประสานนิ้วโป้งหนีบกับนิ้วอื่น (Thumb Opposition): หยิบของ
  • การจับแบบหนีบสามนิ้ว (Tripod Grasp): จับปากกา
กิจกรรมบำบัดฝึกการเรียนรู้การเคลื่อนไหวใหม่

3. ฝึกการประสานงานกันระหว่างมือสองข้าง

ตัวอย่างกิจกรรมการฝึกที่ใช้ในศูนย์ฟื้นฟูกายภาพโรคหลอดเลือดสมองวีว่า ใครทำตามแบบไหนได้บ้าง ลองเลย!!

กิจกรรมบำบัดฝึกการประสานงานกันระหว่างมือสองข้าง

4. ฝึกความคล่องแคล่ว

  •   ขการประสานงานกันระหว่างมือและตา (Hand-eye Coordination)
  • การบูรณาการกลางลำตัว (Midline Integration)

ตัวอย่างกิจกรรมการฝึกที่ใช้ในศูนย์ฟื้นฟูกายภาพโรคหลอดเลือดสมองวีว่า เพื่อลดการละเลยการใช้งานข้างที่อ่อนแรง และเพิ่มการประสานงานกันระหว่างมือและตา

กิจกรรมบำบัดฝึกความคล่องแคล่ว

ตัวอย่าง Visual tracking Infinity Loop ให้ผู้ป่วยลากนิ้วตามลูกศรเริ่มจากกลางภาพและกลับมาสิ้นสุดที่ตำแหน่งเดิม

ความสำคัญของกล้ามเนื้อมัดเล็กและกิจกรรมบำบัด
เพื่อให้ผู้ป่วยกลับไปใช้ชีวิตได้ดังเดิมมากที่สุด

การฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กเป็นการฝึกที่สำคัญสำหรับผู้ป่วยและญาติ โดยเฉพาะท่านที่คาดหวังการฟื้นฟูอย่างเต็มที่ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้เสมือนปกติมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ในเวลาที่เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

  • การฝึกกายภาพบำบัด ฝึกกิจกรรมบำบัดในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองจึงควรเริ่มทำทุกกระบวนท่า เมื่อแพทย์ประเมินแล้วว่าสามารถเริ่มฝึกได้…ตั้งแต่ช่วงแรก ช่วงที่สมองยังมีความสามารถ ความยืดหยุ่นในการฝึก สร้างใยประสาทใหม่ สร้างการเชื่อมโยงใหม่ หลังได้รับการบาดเจ็บ ตามหลักของ neuroplasticity

  • เทคนิคการฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก “แบบแยกองค์ประกอบโดยละเอียด” นี้จะช่วยส่งเสริมการทำงานของกล้ามเนื้อมัดเล็ก มือและนิ้วมือ เพื่อเร่งให้ผู้ป่วยสามารถกลับมาทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างอิสระมากที่สุด เพิ่มความมั่นใจและเพิ่มคุณภาพชีวิต 

ให้ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันด้วยตนเอง ตักอาหารเอง ติดกระดุมเสื้อเองได้ในเวลาที่เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ค่ะ

อิสรภาพที่แท้จริง เริ่มต้นที่ปลายนิ้ว – กล้ามเนื้อมือไม่แข็งแรง ส่งผลต่อการใช้ชีวิตอย่างไร?
การฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็กโดยทำกิจกรรมบำบัด (occupational therapy)
ฝึกกายภาพฟื้นฟูเพื่อกลับไปใช้ชีวิตได้ปกติ

สนใจอ่านเพิ่มเติม

บทความโดย

หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท

สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ Viva Wellness หรือทางไลน์ @VivaWellness นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ