คนไข้สโตรกอยากเดินเร็วขึ้น ต้องทำอย่างไร
คู่มือการทำกายภาพฟื้นฟู คู่มือผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองbyadmin

คนไข้สโตรกอยากเดินเร็วขึ้น ต้องทำอย่างไร

ถามมา: มีคนไข้ที่บ้านถามหมอมาว่า คนไข้สโตรกเริ่มเดินได้แล้ว อยากเดินเร็วขึ้น ต้องทำอย่างไร?
ตอบไป: การฝึกให้คนไข้สามารถเดินได้เร้วขึ้น ส่วนสำคัญคือ การฝึกกระดกข้อเท้าค่ะ

จากการศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับการเดิน พบว่ากล้ามเนื้อที่มีบทบาทสำคัญในการเดินไปข้างหน้า ได้แก่ กล้ามเนื้อกระดกข้อเท้า (ankle dorsiflexors), กล้ามเนื้องอสะโพก (hip flexors) และกล้ามเนื้อเหยียดสะโพก (hip extensors)

จากการวิจัยของ Mentiplay และคณะ พบว่ากล้ามเนื้อกระดกข้อเท้ามีความสัมพันธ์อย่างมากกับความเร็วในการเดิน ส่วนกล้ามเนื้อเหยียดเข่า (knee extensors) แม้จะมีบทบาทน้อยกว่าด้านความเร็ว แต่ก็สำคัญมากในด้านการทรงตัวและการลุกนั่ง (เดี๋ยวหมอจะอธิบายเกี่ยวกับการฝึกกล้ามเนื้อเข่าในครั้งถัดไปค่ะ)

สำหรับคนไข้ที่เป็นโรคหลอดเลือดสมอง (สโตรก) การฝึกกล้ามเนื้อกระดกข้อเท้าในขาข้างที่อ่อนแรงเป็นสิ่งสำคัญในการเพิ่มความเร็วในการเดิน เพราะกล้ามเนื้อนี้จะช่วยให้การก้าวเดินมั่นคงและคล่องแคล่วขึ้น ลดปัญหาเดินสะดุดปลายเท้าและเดินลากเท้า ทำให้ท่าทางการเดินเป็นธรรมชาติมากขึ้นค่ะ

การฝึกกล้ามเนื้อกระดกข้อเท้า

การกระดกข้อเท้าขึ้นบนหมายถึงการที่นิ้วเท้ายกสูงขึ้น ในขณะที่ส้นเท้าลดต่ำลง ซึ่งในทางกายวิภาคเรียกว่า Ankle Dorsiflexion

การเคลื่อนไหวนี้เป็นส่วนสำคัญของการเดิน การวิ่ง และการทรงตัว ช่วยให้กล้ามเนื้อบริเวณข้อเท้าและน่องทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากการกระดกข้อเท้าเป็นไปอย่างจำกัด อาจส่งผลต่อการเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวันและอาจนำไปสู่ปัญหาอื่น ๆ เช่น การทรงตัวที่ไม่ดี หรือบาดเจ็บจากการเคลื่อนไหว และปัญหาสำคัญเกี่ยวกับคนไข้สโตรกคือจำกัดความเร็วของการเดิน

การทำกายภาพบำบัดและการออกกำลังกายกล้ามเนื้อกระดกข้อเท้าเฉพาะมัด ได้แก่

  • ฝึกดึงนิ้วเท้าขณะเท้าเปล่า : Barefoot toe pull
  • ฝึกหน้ากำแพง : Wall flex exercise
  • ฝึกในท่านั่ง : Seated Dorsiflexion
  • ฝึกด้วยน้ำหนักตัว : Weight-Bearing Exercises
    • ท่าลันจ์กับกำแพง (Wall lunges)
    • ท่าสควอทกับกำแพง (Wall squats)
    • ท่าเซมิสควอท (Semi Squats)
ฝึกกล้ามเนื้อกระดกข้อเท้า

ฝึกดึงนิ้วเท้าขณะเท้าเปล่า : Barefoot toe pull

  • เริ่มฝึกแบบใช้มือช่วยก่อน (เรียกว่า passive movement) ถอดรองเท้าและใช้มือดึงนิ้วเท้ากลับเข้าหาหลังเท้า เพื่อช่วยเพิ่มการเคลื่อนไหวของข้อเท้า

ฝึกหน้ากำแพง : Wall flex exercise

  • ยืนหันหน้าเข้ากำแพง วางนิ้วเท้าของเท้าข้างหนึ่งพิงกำแพงไว้ จากนั้นค่อย ๆ เอนน้ำหนักตัวไปด้านหลัง ท่านี้จะทำให้ข้อเท้ากระดกขึ้นโดยอัตโนมัติค่ะ ลองทำตามดูค่ะ

ฝึกในท่านั่ง : Seated Dorsiflexion

  • นั่งเหยียดเข่าตรง แล้วงอข้อเท้าโดยดึงปลายเท้าเข้าหาตัว ค้างไว้ประมาณ 5 วินาที
    • ระยะเริ่มฝึก: ใช้ผ้าขนหนูยาวหรือแถบยางยืดช่วยออกกำลังกายช่วยดึงข้อเท้ากระดกเข้าหาตัว
    • เก่งขึ้น: ลองกระดกเองแล้วค้างไว้ค่ะ
    • เก่งขึ้นอีก: การฝึกกระดกข้อเท้าต้านแรงยางยืด เมื่อกระดกถึงมุมสุดให้ตรึงข้อเท้ากระดกค้างไว้นับ 1-10 แล้วจึงผ่อนลง

ฝึกด้วยน้ำหนักตัว : Weight-Bearing Exercises

มี 3 ท่าให้ลองเลือกฝึกค่ะ หมอเรียงจากง่ายไปยากนะคะ

  1. ท่าลันจ์กับกำแพง (Wall lunges)
  2. ท่าสควอทกับกำแพง (Wall squats)
  3. ท่าเซมิสควอท (Semi Squats)

ค้างไว้ในแต่ละท่าละ 5 วินาที x ทำซ้ำ 10 ครั้งค่ะ

6 วิธีนี้เป็นการฝึกง่าย ๆ ที่สามารถทำเองได้ที่บ้าน ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงและการควบคุมกล้ามเนื้อ ทำให้ผู้ป่วยสามารถเดินได้เร็วและปลอดภัยมากขึ้นค่ะ

สำหรับคนไข้ท่านใดที่มีคำถามเกี่ยวกับการฟื้นฟูโรคหลอดเลือดสมอง สโตรก เส้นเลือดสมองตีบ หรือเลือดออกในสมอง สามารถฝากคำถามไว้ที่เพจหรือกล่องข้อความนะคะ หมอจะมาทยอยตอบให้เร็วที่สุดค่ะ

ขอบคุณทุกท่านที่เข้ามาปรึกษาและแบ่งปันความรู้สึก การเดินทางของการฟื้นฟูอาจจะยากและยาวนาน หมอขอเป็นกำลังใจให้ผู้ป่วยและผู้ดูแลทุกท่านที่จะก้าวผ่านความท้าทายครั้งนี้ไปนะคะ อย่าลืมว่า คุณไม่ได้เดินทางนี้คนเดียวค่ะ ทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคหลอดเลือดสมองและนักกายภาพบำบัดเฉพาะทางที่ VIVA พร้อมอยู่เคียงข้างและช่วยเหลือคุณเสมอค่ะ

Reference:

  • Mentiplay, B.F.; Adair, B.; Bower, K.J.;Williams, G.; Tole, G.; Clark, R.A. Associations between Lower Limb Strength and Gait Velocity Following Stroke: A Systematic Review. Brain Inj. 2015, 29, 409–422. 
  • Yoo, S.D.; Choi, M.K.; Kim, D.H.; Lee, S.A.; Chung, S.J.; Park, E.J.; Kim, M.G.; Kim, J.M. Biomechanical Analyses of Gait and Balance in Patients with Subacute Stroke. Res. Square 2022, 1–21.
บทความที่น่าสนใจ
กล้ามเนื้ออ่อนแรง
เดินไม่ได้ต้องฝึกอย่างไร
ทำกายภาพที่ไหนดี

แนะนำเทคนิกการฝึกกายภาพ เพื่อฟื้นฟูในผู้ป่วยสโตรก

บทความโดย

หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท

สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ Viva Wellness หรือทางไลน์ @VivaWellness นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ