ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนในผู้สูงอายุและคนไข้สโตรก
เคยไหมที่ต้องตื่นมาปัสสาวะหลายครั้งจนหลับไม่สนิท? ปัญหานี้พบได้บ่อยในผู้สูงอายุและคนไข้สโตรก และอาจบ่งบอกถึงปัญหาสุขภาพที่ควรใส่ใจ วันนี้หมอมาสรุป สาเหตุที่คุณอาจไม่เคยรู้ ผลกระทบต่อสุขภาพ และวิธีดูแลและป้องกันอย่างปลอดภัย เพื่อช่วยให้คุณและคนที่คุณรักหลับสนิทขึ้นทุกคืนค่ะ
เลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ
- อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน (Nocturia) คืออะไร?
- ทำไมผู้สูงอายุชอบปัสสาวะบ่อยในตอนกลางคืน
- อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนในคนไข้สโตรก
- สัญญาณบ่งชี้มีปัญหาการปัสสาวะ
- อันตรายจากการลุกมาปัสสาวะตอนกลางคืน
- การวินิจฉัยหาสาเหตุของการที่ต้องปัสสาวะในช่วงกลางคืน
- การตรวจหาสาเหตุอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน
- การรักษาอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน
- แบบไม่ใช้ยา
- แบบใช้ยา
อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน (Nocturia) คืออะไร?
อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน หรือเรียกว่า Nocturia เป็นศัพท์ทางการแพทย์ที่ใช้ในการอธิบายจำนวนการปัสสาวะมากเกินไปในช่วงกลางคืน คือ มีความจำเป็นต้องปัสสาวะมากกว่าหรือเท่ากับ 1 ครั้ง นับตั้งแต่ช่วงเข้านอนไป
ทำไมผู้สูงอายุชอบปัสสาวะบ่อยในตอนกลางคืน
อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนในผู้สูงอายุ เกิดขึ้นได้จากสภาพร่างกายที่เปลี่ยนแปลงไปตามวัย ที่ทำให้
- ความสามารถในการกักเก็บปัสสาวะของกระเพาะปัสสาวะลดลง
- การมีปริมาณปัสสาวะมากผิดปกติในช่วงเวลากลางคืน
- ร่างกายผลิตปัสสาวะออกมาปริมาณมาก
- ความผิดปกติของการนอนหลับ
อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนในคนไข้สโตรก
อาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน เป็นปัญหาที่พบบ่อยมากในผู้ป่วยโรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก บางการศึกษาพบว่ามีผู้ป่วยอัมพฤกษ์อัมพาตมากถึง 81% มีอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน นอกจากนี้ยังมีสาเหตุร่วมอื่น ที่หากรู้ทันจะช่วยลดความเสี่ยงและป้องกันได้ค่ะ
- พบได้บ่อยในผู้ป่วยที่มีโรคร่วม เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน และโรคอ้วน ซึ่งก็เป็นโรคคู่มากับโรคเส้นเลือดสมองตีบเส้นเลือดสมองแตกนั่นเอง
- ยาบางชนิด เช่น ยาขับปัสสาวะ (อาจได้รับในแง่เป็นยาลดความดัน แต่มีฤทธิ์ขับปัสสาวะ) ก็จะพบปัญหาปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนเพิ่มมากขึ้น
อย่างไรก็ตามมีความจำเป็นอย่างมากที่จะต้อง ปรึกษาแพทย์เพื่อเช็คให้มั่นใจก่อนว่า ไม่มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือการติดเชื้อกระเพาะปัสสาวะเป้นต้นเหตุ ซึ่งจะมาด้วยปัสสาวะแสบขับ ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะไม่สุดได้ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบเจอบ่อยในผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต เคลื่อนไหวลดลงหรือติดเตียง
สัญญาณบ่งชี้มีปัญหาการปัสสาวะ
หากผู้สูงอายุที่บ้านต้องตื่นกลางคืน ลุกไปเข้าห้องน้ำ อย่างน้อย 1 ครั้งต่อคืน นั้นเป็นสัญญาณชัดว่าผู้นั้นมีอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน การตื่นขึ้นไปไปห้องน้ำในช่วงกลางคืนจะส่งผลต่อคุณภาพการนอนหลับและคุณภาพชีวิตช่วงกลางวัน
อย่าลืมว่า…เพียงตื่นมาปัสสาวะ 1 ครั้งต่อคืนก็ถือว่ามีความผิดปกติต้องเริ่มหาสาเหตุแล้วนะคะ
อันตรายจากการลุกมาปัสสาวะตอนกลางคืน
การที่ต้องตื่นขึ้นมาจากการนอนหลับเพื่อปัสสาวะจะนำไปสู่การเพิ่มความเสี่ยงการพลัดตกหกล้ม กระดูกหัก ง่วงในเวลากลางวัน สมองไม่โล่ง การรู้คิดบกพร่อง และมีคุณภาพชีวิตที่ลดลงได้
ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนในผู้สูงอายุเพิ่มความเสี่ยงของการเสียชีวิต!
เพราะภาวะปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนมักปลุกให้ผู้สูงอายุตื่นมาปัสสาวะครั้งแรกหลังจากเข้านอนไปแล้วประมาณ 1-3 ชั่วโมง ซึ่งตรงกับช่วงที่ร่างกายกำลังเข้าสู่ภาวะหลับลึก non-rapid-eye-movement
(NREM) ระยะ 3-4
การรบกวนการนอนหลับของผู้สูงอายุในช่วงเวลาครึ่งแรกของการนอนนี้ เป็นช่วงเวลาที่ผู้สูงอายุจะหลับได้ลึกที่สุด ร่างกายผ่อนคลายที่สุด ความดันโลหิตจะต่ำลง หัวใจเต้นช้าลง
การลุกขึ้นอย่างเร็ว ตอนปวดปัสสาวะนี้ ผู้สูงอายุมักรีบลุกเข้าห้องน้ำ ทำให้เสี่ยงต่อการวูบล้มได้
เพราะความดันต่ำในช่วงหลับลึกระยะ NREM stage 3-4นี้ จะต่ำ และยังไม่สามารถเร่งความดันให้สูงกลับไปได้ทัน ทำให้วูบ เวียน ล้มนั่นเองค่ะ
อีกทั้งการนอนหลับในช่วง NREM ระยะ 3-4 นี้ยังเป็นช่วงที่มีผลต่อสมดุลการควบคุมระดับน้ำตาลในร่างกายอีกด้วย
ดังนั้นการนอนหลับที่ไม่ถึง NREM ระยะ 3-4 เป็นเวลาติดกันหลายวัน จะส่งผลให้เกิดภาวะเมทาบอลิกซินโดรม (metabolic syndrome) และภาวะดื้ออินซูลิน (insulin resistant) ได้ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะรู้จักอาการนี้ และปรึกษาแพทย์ทันที ไม่ปล่อยไว้เป็นเรื่องปกติตามวัย
การวินิจฉัยหาสาเหตุของการที่ต้องปัสสาวะในช่วงกลางคืน
ลองตอบคำถาม 9 ข้อต่อไปนี้ดูนะคะ
- เริ่มมีอาการ Nocturia เมื่อไหร่? หลังเข้านอนไปกี่ชั่วโมง?
- ลุกขึ้นมาปัสสาวะกี่ครั้งต่อคืน?
- มีปัสสาวะน้อยลงกว่าก่อนหรือไม่?
- ปัสสาวะแต่ละครั้งปริมาณมากหรือน้อย?
- มีปัสสาวะแสบขัด หรือ เลือดปน หรือมีอาการอื่นๆร่วมด้วยหรือไม่?
- เคยเกิดอุบัติเหตุหรือเปื้อนเตียงไหม?
- มีปัจจัยอะไรที่คนไข้สังเกตว่าทำให้ต้องลุกมาปัสสาวะตอนกลางคืนบ้าง?
- เช็คยาประจำที่ทานอยู่ หรือเพิ่งเริ่มทานเข้ามาใหม่?
- มีประวัติคนในครอบครัวมีปัญหาทางเดินปัสสาวะหรือโรคเบาหวานในครอบครัวหรือไม่?
การตรวจหาสาเหตุอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน
บางครั้งแพทย์อาจสั่งการตรวจหาสาเหตุอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนเพิ่มเติม ได้แก่
- การตรวจระดับน้ำตาลในเลือด
- การตรวจเลือดอื่นๆ เช่น ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและเคมีในเลือด
- การตรวจปัสสาวะ
การเพาะเชื้อจากปัสสาวะ - การทดสอบงดน้ำ (fluid deprivation test)
- อัลตราซาวด์หรือ CT scan เพื่อตรวจวินิจฉัยทางไต
- ส่องกล้อมทางเดินปัสสาวะ (cystoscopy)
แนวทางการรักษาอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน
แนวทางการรักษาอาการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนมีทั้งแบบไม่ใช้ยา เน้นการปรับพฤติกรรม และแบบใช้ยา หมอแนะนำให้ลองปรับพฤติกรรมก่อน หากไม่ดีขึ้นจึงปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยาค่ะ
แบบไม่ใช้ยา
- ลดการดื่มน้ำช่วงเย็นถึงก่อนนอน (ก่อนนอน 2-4 ชั่วโมง) ยกตัวอ่างเช่น สมมุติคนไข้จะเข้านอนช่วง 22.00 น. หลังเวลา 18.00 น. อาจลองลดน้ำ เหลือแค่จิบๆ หรือดื่มคู่กับยามื้อกลางคืนแค่ปริมาณน้อยๆเท่านั้นค่ะ
- หลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์และคาเฟอีน
- หลีกเลี่ยงการบริโภคอาหารบางชนิดที่อาจเป็นตัวกระตุ้นกระเพาะปัสสาวะ เช่น ช็อกโกแลต เครื่องเทศ อาหารรสจัด เค็ม เปรี้ยว และหวานจัด เพราะเหล่านี้ล้วนเป็นอาหารที่จะทำให้ปัสสาวะบ่อยขึ้
- เน้นออกกำลังกายที่เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อของอุ้งเชิงกราน (kegel exercises)
แบบใช้ยา
- ยาต้านโคลิเนอร์เจน (anticholinergic drugs) ซึ่งช่วยลดการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะที่ทำงานเกิน
- ยาเดสโมเพรซิน (desmopressin) ซึ่งทำให้ไตผลิตปัสสาวะน้อยลงในช่วงกลางคืน
**ขอเน้นย้ำว่ายาทุกชนิดต้องได้รับคำแนะนำจากแพทย์ผู้ดูแล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้การรักษาที่ถูกต้องและไม่มีผลข้างเคียงจากตัวโรคและยานะคะ
หมอหวังว่าข้อมูลข้างต้นจะมีประโยชน์ต่อผู้ที่กำลังมีปัญหาปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน ทั้งผู้ป่วยสโตรก เส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตกเอง หรือผู้สูงอายุทั่วไปค่ะ
บทความที่น่าสนใจ
Reference
- ศรีมณี ด. เวียนศีรษะจากการปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืนในผู้สูงอายุ. Reg 4-5 Med J 2023, 42, 615-622.
- Pesonen JS, Cartwright R, Vernooij RWM, Aoki Y et al. The Impact of Nocturia on Mortality: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Urol. 2020 Mar;203(3):486-495.
บทความโดย
หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท
สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ Viva Wellness หรือทางไลน์ @VivaWellness นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ
