การดูแลสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ
“ผู้สูงอายุที่ต้องให้อาหารทางสายยาง”

การให้อาหารทางสายยางเป็นวิธีการให้อาหารสำหรับผู้สูงอายุที่ไม่สามารถรับประทานอาหารตามปกติได้ ทั้งในผู้ป่วยที่รอการฟื้นตัวจากภาวะกลืนลำบาก หรือในผู้ป่วย ผู้สูงอายุ ที่ติดเตียง ที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้

การให้อาหารทางสายยางไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุไม่จำเป็นต้องดูแลสุขภาพช่องปากอีกต่อไป การรักษาความสะอาดช่องปากเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้สูงอายุที่ต้องให้อาหารทางสายยาง เพราะจะช่วยป้องกัน โรคฟันผุ โรคเหงือกอักเสบ การติดเชื้อแบคทีเรียจากช่องปากลงสู่ปอด ก่อให้เกิดโรคปอดอักเสบได้ด้วย

เลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ

  • ขั้นตอนการทำความสะอาดช่องปาก
  • ยาสีฟันที่ดีสำหรับผู้สูงอายุ
  • “สูตร 2-2-2” สูตรแปรงฟันสำหรับผู้สูงอายุ​
  • การแปรงฟันผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่สามารถทำตามคำบอกได้
  • การดูแลเพิ่มเติมในผู้ป่วยที่ต้องให้อาหารทางสายยาง

แนวทางการดูแลสุขภาพช่องปากสำหรับผู้สูงอายุ ผู้ป่วยที่ต้องให้อาหารทางสายยาง

  • หมั่นสังเกตตรวจสอบช่องปากของผู้สูงอายุเป็นประจำเพื่อดูว่ามีแผล เลือดออก รอยบวม หรือภาวะปากแห้งหรือไม่ หากพบสิ่งผิดปกติใดๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาล

ขั้นตอนการทำความสะอาดช่องปาก

  • ล้างมือให้สะอาดก่อนและหลังทำความสะอาดช่องปากของผู้สูงอายุ
  • จัดท่าทางให้ผู้สูงอายุอยู่ในท่ายกศีรษะสูงหรือตะแคงข้าง
  • ใช้แปรงสีฟันขนาดเล็กและขนแปรงนุ่ม
  • แปรงฟันและเหงือกเบาๆ ด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ บีบยาสีฟัน ขนาดเท่า 2 เม็ดถั่วเขียว
  • หากผู้สูงอายุไม่มีฟัน ให้ใช้ผ้าก๊อซชุบน้ำเกลือหรือน้ำเปล่าเช็ดช่องปาก
  • บ้วนปากด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำเกลือ
  • เช็ดริมฝีปากให้แห้งด้วยผ้าสะอาด

ยาสีฟันที่ดีสำหรับผู้สูงอายุ

  • ยาสีฟันควรผสมฟลูออไรด์อย่างน้อย 1,000 ppm เพื่อป้องกันฟันผุ
  • หลีกเลี่ยงยาสีฟันที่มีส่วนผสมของแอลกอฮอล์ สารทำให้เกิดฟอง (SLS) ไทมอล และเอสเซนเชียลออยล์ รวมถึงสูตรฟอกสีฟัน เนื่องจากอาจทำให้เกิดการระคายเคืองต่อเยื่อบุช่องปาก

"สูตร 2-2-2" สูตรแปรงฟันสำหรับผู้สูงอายุ

  • ใช้ยาสีฟันปริมาณเท่ากับ 2 เมล็ดถั่วลันเตา
  • แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง คือตอนเช้าและก่อนนอน
  • โดยแต่ละครั้งใช้เวลาแปรงฟัน อย่างน้อย 2 นาที

การแปรงฟันผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่สามารถทำตามคำบอกได้

  • แปรงแห้ง เวลาบีบยาสีฟัน ให้บีบปริมาณน้อยๆ และไม่ต้องเอาแปรงจุ่มน้ำ (เรียกว่าแปรงแห้ง) เพื่อจะได้ลดปริมาณน้ำและฟองในปาก ป้องกันหารสำลักน้ำและฟองตอนแปรงฟัน
  • เทคนิคแปรงสีฟัน 2 อัน อาจใช้แปรงสีฟัน 2ด้าม
    • อันหนึ่งใช้แปรงฟัน
    • ส่วนด้ามแปรงอีกอันใช้รั้งช่องปาก หรืออาจใช้วิธีพันผ้าก๊อซหนาๆ ที่ ด้ามแปรงให้ผู้สูงอายุกัด เพื่อให้มีพื้นที่ว่างในช่องปาก พอที่จะทำความสะอาดฟันได้ ดังรูป
วิธีแปรงฟันผู้สูงอายุติดเตียง
วิธีแปรงฟันผู้ป่วย-ผู้สูงอายุติดเตียง โดยให้กัดด้ามแปรงที่พันด้วยผ้าก๊อซหนาๆ

การดูแลเพิ่มเติมในผู้ป่วยที่ต้องให้อาหารทางสายยาง

  • กระตุ้นให้ดื่มน้ำเปล่าบ่อยๆ หลีกเลี่ยงการให้อาหารหวานหรือเหนียว
  • ตรวจฟันประจำทุก 6เดือน เช่นเดียวกับคนสุขภาพดีทั่วไป

การดูแลสุขภาพช่องปากในผู้สูงอายุไม่เพียงแค่ช่วยลดปัญหาทางสุขภาพช่องปากเท่านั้น แต่ยังส่งเสริมคุณภาพชีวิตและลดความเสี่ยงจากการเจ็บป่วย โรคปอดติดเชื้ออีกด้วย

Reference: คู่มือการดูแลผู้สูงวัย: ช่องปากสุขี โดยสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ร่วมกับ มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย (มส.ผส.)

บทความที่น่าสนใจ

บทความโดย

หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท

สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ Viva Wellness หรือทางไลน์ @VivaWellness นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ