ยาเร่งสมองเสื่อม!ใครไม่อยากเสื่อมต้องเช็ค
เคยสังเกตมั้ยว่าพอเราอายุมากขึ้น วันเวลานั้นผ่านไปไวเหลือเกิน จากวันเป็นเดือนจากเดือนเป็นปี สักพักจะหมดปีอีกเเล้ว รู้ตัวอีกทีก็เลิกนับอายุไปนานเเล้ว ได้เเต่สังเกตว่าสุขภาพร่างกายเริ่มเปลี่ยนเเปลง ถึงเริ่มตระหนักได้ว่าตัวเรานั้นไม่ใช่หนุ่มสาวเหมือนวันวาน
หลายคนใช้ชีวิตอย่างหนักราวกับไม่มีวันพรุ่งนี้ บางคนใช้ชีวิตดื่มดำในทุกค่ำคืนให้เหมือนวันนี้เป็นวันสุดท้าย บางคนกลับใช้ชีวิตอย่างทะนุถนอมรักษาสุขภาพ เพื่อหวังว่ายามเเก่เฒ่าจะได้มีสุขภาพที่เเข็งเเรง เเล้วคุณหละอยากใช้ชีวิตเเบบไหนกัน
หลายท่านคงเคยได้ยินเรื่องการดูเเลสุขภาพมาไม่มากก็น้อย เราเรียนกันมาตั้งเเต่ประถมยันมัธยม จากคาบวิชาพละหรือสุขศึกษาก็ตามที ที่มักสอนเรื่องการออกกำลังกาย กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ เเละมีสุขภาพจิตเเจ่มใส แต่วันนี้จะมาคุยกัน เพราะนอกจากป้องกัน ก็ต้องหลีกเลี่ยงยาที่เร่งสมองเสื่อมด้วย
ยาอะไรบ้างที่อาจเร่งให้ให้เกิดภาวะสมองเสื่อม ยาที่เรากินอยู่นั้นจะส่งผลต่อสมอง วันนี้หมออยากให้ทุกคนลองตรวจสอบดูค่ะ
คำถามนี้คงไม่เกิดในใจของหนุ่มๆสาวๆเป็นเเน่ เพราะเมื่อตอนหนุ่มสาวยาที่เรากิน คงมีเพียงหยิบมือเท่านั้น คงไม่พ้นยาจำพวกเเก้ปวด ลดไข้ หรือจะยาเเก้เเพ้ เราเเทบจะไม่มียาโรคประจำตัวกันเลยด้วยซ้ำ เเต่เมื่ออายุเยอะขึ้น โรคต่างๆเริ่มถามหา มาโรงพยาบาลเเต่ละครั้ง เเทบจะยกตะกร้ายากันมาเลยทีเดียว ลองหยิบตะกร้านั้นมาควานหาถุงยา แล้วมาลองเช็คกันค่ะ เพราะมั่นใจว่าคงไม่มีใครอยากสมองเสื่อมกันทั้งนั้น!
ภาวะสมองเสื่อมอาจเกิดจากโรคที่มีสาเหตุต่างกัน ไม่เพียงแต่อัลไซเมอร์เท่านั้น… เเต่ทั้งหมดล้วนส่งผลให้สารสื่อประสาทในสมองลดลงด้วยกันทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็น Acetylcholine, Norepinephrine, Dopamine
ถ้าจะให้ยกตัวอย่างหน้าที่เบื้องต้นของสารเหล่านี้ให้เห็นภาพ
- Acetylcholine มีหน้าที่สำคัญต่อกระบวนการเก็บความจำ ดังนั้นเมื่อเกิดภาวะสมองเสื่อมขึ้น ส่งผลให้ผู้ป่วยสมองเสื่อมมีอาการหลงลืม เเละเริ่มจดจำสิ่งใหม่ๆได้ลดลง
- Norepinephrine เเละ Dopamine มีความเกี่ยวข้องกับสมาธิ ความตั้งใจ เเรงใจจูงใจในการทำงานต่างๆให้สำเร็จ เมื่อเกิดภาวะสมองเสื่อมขึ้นผู้ป่วยจึงมักเเสดงออกโดยมีอาการเฉยชา ซึมช้าลง
เเละเพื่อให้คิดไปในทิศทางเดียวกัน อยากให้ท่านผู้อ่านลองเปรียบว่า Acetylcholine อาจเหมือน รถ ที่จะนำพาเราไปที่ต่างๆ ส่วน Norepinephrine เเละ Dopamine นั้นเป็นเหมือนน้ำมันเชื้อเพลิง ถ้ามีรถเเต่ไม่มีน้ำมัน เราจะไปถึงที่หมายได้อย่างไรกัน เช่นเดียวกับถ้ามีน้ำมันเเต่ไม่มีรถ ก็ไม่อาจถึงที่หมายได้
ยาใช้บ่อยแต่เร่งสมองเสื่อม
หมอขอยกตัวอย่างยาที่เราคุ้นเคยเเละใช้กันบ่อย
ยาเเก้เเพ้ หรือยาลดน้ำมูก ชื่อทางการเเพทย์ ก็คือยากลุ่มพวก Sedating antihistamines
- ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ Chlorpheniramine, Hydroxyzine ใช้สำหรับอาการเเพ้ หรือมีน้ำมูก ส่วน Cyproheptadine ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม Antihistamine ด้วยเช่นกัน ช่วยลดอาการเเพ้ อีกทั้งยังมีฤทธิ์ต้าน Serotonin receptor โดยออกฤทธิ์ต้านการทำงานกับกล้ามเนื้อเรียบ บริเวณผนังลำไส้ เเละยังออกฤทธิ์ที่ศูนย์ควบคุมความอยากอาหาร บริเวณ hypothalamus
- ดังนั้นคนไข้ที่บ้านหลายท่าน อาจเคยได้รับอยากตัวนี้จากคุณหมอ เพื่อช่วยเพิ่มความอยากอาหาร
- แต่เจ้ายาเเก้เเพ้ที่ทานเเล้วง่วงนี้ อาจส่งผลให้ผู้ป่วยสมองเสื่อมมีอาการสับสน เเละวุ่นวายมากขึ้นได้
ทางเลือกที่เเนะนำคือ หากต้องการใช้ยาเเก้อาการเเพ้ หรือลดน้ำมูก ควรทานกลุ่ม Loratadine, Fexofenadine, Desloratadine ซึ่งยาเหล่านี้ไม่ส่งผลต่อการทำงานของ Acetylcholine
ยารักษาต่อมลูกหมากโต
- ยากลุ่มนี้มักใช้ในคนไข้ชายสูงวัย เพื่อรักษาภาวะต่อมลูกหมากโต (Benign prostatic hyperplasia)
- โดยยากลุ่มนี้มีฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบในต่อมลูกหมากให้หย่อนตัวลง ผ่านการลดการทำงานของสารสื่อประสาท Norepinephrine
- ตัวอย่างยา เช่น Terazosin, Doxazosin, Tamsolusin เเละ Alfuzosin
- ยาเหล่านี้ เมื่อใช้ในคนไข้ที่มีภาวะสมองเสื่อมน้อยๆอยู่เดิม จะยิ่งเร่งทำให้คนไข้มีอาการเชื่องช้า อ่อนเเรงได้ค่ะ
อย่างไรก็ตามไม่ได้หมายความว่า ยาเหล่านี้จะใช้ไม่ได้เลยในผู้ป่วยสมองเสื่อม เพียงเเต่ต้องใช้ในขนาดที่ต่ำ อย่างระมัดระวัง ภายใต้การดูเเลของคุณหมอเท่านั้นเอง
เล่าไว้หลวมๆไว้ประมานนี้ พอถึงตรงนี้เเล้ว ควานหากระเป๋ายาเจอยาเหล่านี้กันบ้างมั้ย อย่าลืมดูถุงยาให้คุณปู่คุณย่า หรือคนใกล้ตัวของเราด้วย เพราะเเม้เป็นเรื่องเล็กน้อย เเต่อาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตที่เปลี่ยนเเปลงไปได้ค่ะ
ท้ายที่สุดเเล้วช่วงชีวิตของเราเเต่ละคน คงเปรียบเหมือนกับการเดินทางระยะสั้นหรือยาว คงเเล้วเเต่บุคคล สุขภาพเป็นเรื่องของบุคคล บางคนถนอมการใช้งานดูเเลอย่างดี ก็ไม่ได้การันตีว่าชีวิตจะยืนยาวเสมอไป หากเเต่อย่างน้อย ก็มีหลักในใจว่า อย่างน้อยท้ายที่สุดเราได้ทำดีเเล้ว
บทความโดย
หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท
สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ “VIVA Wellness” หรือทางไลน์ “VIVA Wellness” นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ