เมื่อ"อัลไซเมอร์" มาพร้อมกับความกังวลของคนรอบข้าง
สิ่งนึงที่น่ากลัวไม่เเพ้กัน นอกเหนือจากความเปลี่ยนเเปลงที่เกิดขึ้นหลังจาก อัลไซเมอร์เกิดขึ้นกับคนที่เรารัก
เมื่อคนใกล้ตัวเริ่มเป็นอัลไซเมอร์ คำถามในใจใครหลายคนคงไม่พ้น เราเองจะมีโอกาสเป็นมั้ย จึงไม่เเปลกที่คำถามเหล่านี้มักถูกถามเรื่อยๆ เวลาที่ญาติพาผู้ป่วยมาโรงพยาบาล
จากที่เคยได้เล่าไว้ในตอนก่อนๆ ว่ากลไกการเกิด อัลไซเมอร์นั้นมีหลายปัจจัยผสมผสานทับซ้อนกัน นอกเหนือจากอายุที่เพิ่มมากขึ้น สิ่งเเวดล้อมเเละไลฟ์สไตล์ อีกหนึ่งสาเหตุที่มักถูกหยิบยกขึ้นมาเล่าให้ฟัง เเละมักจะตรงกับคำถามในใจของใครหลายคนที่กำลังอ่านบทความนี้
อัลไซเมอร์ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้มั้ย…โอกาสที่เราหรือใครจะเป็น นั้นมีมากน้อยเเค่ไหน
เลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ
- อัลไซเมอร์ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้?
- อัลไซเมอร์เกิดช้าหรือเร็วขึ้นกับอะไร?
อัลไซเมอร์ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้?
เราทราบกันดีว่า “อัลไซเมอร์ ถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้” แต่หลายคนอาจจะยังสงสัยว่าโอกาสการเกิดโรคจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรมมีมากน้อยเเค่ไหน?
- ในความเป็นจริงเเล้ว ต่อให้มีคนในครอบครัวของเราเป็นก็ไม่ได้หมายความว่าเรามีโอกาสเป็น 100%
- สมมติพ่อหรือเเม่ของเราเป็น ปัจจัยที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมมีเพียงครึ่งหนึ่ง
- ส่วนอีกครึ่งนึงนั้นเป็นปัจจัยที่เกิดจากการใช้ชีวิต เเละสิ่งเเวดล้อม
อธิบายให้เข้าใจง่ายคือ อัลไซเมอร์นั้นมีความผิดปกติอยู่ในพันธุกรรม เเต่อาจจะมีปัจจัยอื่นๆเข้ามากระตุ้น ทำให้มีผลต่อการเเสดงความผิดปกตินั้นออกมา เมื่อปัจจัยกระตุ้นเพิ่มมากขึ้นท้ายที่สุดจึงเกิดโรค ในทางกลับกันคนบางคนมีความผิดปกติทางพันธุกรรมอยู่ เเต่กลับไม่เป็นโรคอัลไซเมอร์ก็เจอได้เรื่อยๆ
เมื่อมียีนของการเกิดอัลไซเมอร์ ≠ เราต้องเป็นอัลไซเมอร์
อัลไซเมอร์เกิดช้าหรือเร็วขึ้นกับอะไร?
ถ้าจะพูดในมุมมองของยีนที่เกี่ยวข้องกับการเกิดอัลไซเมอร์นั้น ก่อนอื่นเลยเราต้องเข้าใจก่อนว่าโรคอัลไซเมอร์นั้นเเบ่งได้เป็นสองประเภทหลัก คือโรคอัลไซเมอร์ชนิดที่เกิดขึ้นเร็ว (early onset alzheimer’s) เเละ โรคอัลไซเมอร์ที่เกิดขึ้นช้า (late onset alzheimer’s) เเน่นอนว่าทั้งสองล้วนเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางพันธุกรรม
อัลไซเมอร์เกิดช้าหรือเร็วจะสำคัญอะไร?
โรคอัลไซเมอร์ชนิดเร็วหรือช้าจะสำคัญอะไร ถ้าสุดท้ายก็เกิดโรคอยู่ดี
- ก็ไม่ผิดซะทีเดียวถ้าจะคิดเเบบนั้น ในความเหมือนของอาการของโรค เเต่เเน่นอนว่ายีนที่เกี่ยวข้องต่างกัน
กลุ่มคนที่เกิดโรคอัลไซเมอร์ตั้งเเต่อายุน้อย อายุโดยเฉลี่ย 30-60 ปี จัดเป็นกลุ่มอัลไซเมอร์ที่เกิดขึ้นเร็ว เเละมักเกี่ยวข้องเกี่ยวกับการเปลี่ยนเเปลงของยีนเเละการส่งต่อจากพ่อเเม่
การเปลี่ยนเเปลงหลักๆบนยีนที่เราพบในปัจจุบันคือ
- amyloid precursor protein; APP บนโครโมโชมคู่ที่ 21
- presenilin 1; PSEN1 บนโครโมโซมคู่ที่ 14
- presenilin 2; PSEN2 บนโครโมโซมคู่ที่ 1
ยังมียีนอื่นๆที่กำลังศึกษาในปัจจุบันที่อาจเป็นอีกปัจจัยที่ทำให้เกิดอัลไซเมอร์ในกลุ่มนี้
อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ อัลไซเมอร์ชนิดที่พบในผู้ป่วยอัลไซเมอร์เป็นส่วนใหญ่ เป็นโรคอัลไซเมอร์ที่เกิดขึ้นช้า โดยมักพบในคนอายุมากกว่า 65 ปีขึ้นไป จากการค้นคว้าในปัจจุบันยังไม่สามารถสรุปได้ชัดเจนว่าเกี่ยวข้องกับยีนตัวไหนบ้าง เเต่ตัวที่คาดว่าเป็นตัวหลักของการเกิดในกลุ่มอาการนี้คือ apolipoprotein E; ApoE
จากที่ตอนต้นได้เกริ่นไว้ว่าการที่มียีนของการเกิดอัลไซเมอร์ ก็ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่มียีนจะต้องเป็นอัลไซเมอร์ บางคนที่มียีนก็ไม่มีเเสดงอาการ ส่วนบางคนที่มีอาการก็ไม่พบยีนเหล่านี้
เช่นเดียวกับอายุที่เพิ่มมากขึ้นก็ไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่า เมื่อเราทุกคนอายุมากขึ้น จะต้องเป็นอัลไซเมอร์กันหมด เเต่เราต้องเข้าใจว่าอายุที่เพิ่มมากขึ้น มาพร้อมกับความเสื่อมของอวัยวะต่างๆของร่างกาย ไม่เว้นเเม้เเต่เซลล์สมองของเราด้วย
ความเสื่อมนี้ทำให้สมองบางส่วนของเราหดตัว อีกทั้งยังมีกระบวนการอักเสบ ความเสื่อมของหลอดเลือดในสมองผสมเข้าไปอีก เมื่อทุกการทำงานเสื่อมถอยลง ทำให้กระบวนการทำงานในเซลล์บกพร่องไป การเปลี่ยนเเปลงเหล่านี้น่าจะเป็นกลไกที่อธิบายได้ว่าทำไมอายุมากขึ้นจึงเป็นหนึ่งในสาเหตุของอัลไซเมอร์ เเละเมื่อก้าวเข้าสู่ช่วงวัยใกล้ร่วงโรย
เเน่นอนว่าบางสิ่งบางอย่างเราก็ไม่อาจควบคุมได้ เเต่ธรรมชาติยังใจดียอมให้เราสามารถลดทอนโอกาสการเเสดงออกของโรคได้ในบางส่วน
ดังนั้นจะร่วงโรยเร็วหรือช้าอาจเเตกต่างกันออกไป เเล้วคุณหล่ะอยากร่วงโรยเเบบไหน จึงเหมาะสมที่สุด
บทความโดย
หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท
สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ “VIVA Wellness” หรือทางไลน์ “VIVA Wellness” นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ