สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของปัญหา
การนอนหลับในผู้ป่วยโรคสมอง
ปัญหาการนอนหลับที่เกิดขึ้นในผู้สูงอายุ เกิดได้จากหลายสาเหตุ ซึ่งไม่เพียงแต่ส่งผลต่อตัวผู้ป่วยเอง แต่ยังส่งผลต่อผู้ดูแลอีกด้วย การทราบสาเหตุและแก้ปัญหาให้ตรงจุด ย่อมทำให้สามารถรักษาภาวะการนอนหลับผิดปกตินี้ได้ดีที่สุด
ปัญหาการนอนหลับที่เกิดขึ้นในผู้สูงอายุที่มีโรคสมองเสื่อม เป็นผลจากหลายปัจจัย ได้แก่
- การเสื่อมของประสาทส่วนควบคุมการตื่นและการหลับ
- การเปลี่ยนแปลงของนาฬิการ่างกาย
- การเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการดำเนินชีวิต
- การเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม
- การใช้ยาบางชนิดที่มีผลกระทบต่อการนอนหลับ
- โรคร่วม โรคประจำตัว
- มีปัญหาทางร่างกาย
- มีปัญหาระดับจิตใจ
การเสื่อมของระบบประสาทส่วนที่ควบคุมการตื่นและการหลับ
การเสื่อมของระบบประสาทส่วนที่ควบคุมการตื่นและการหลับ ทำให้ หลับ-ตื่นไม่เป็นเวลา รวมถึงมีการเปลี่ยนแปลงของสารสื่อประสาท เช่น เสื่อมของสารสื่อประสาทโดปามีน (dopamine) ที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมการเคลื่อนไหว, เสื่อมของสารสื่อประสาทเซโรโทนิน (serotonin) ที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมการตื่น-หลับ
การเปลี่ยนแปลงของนาฬิการ่างกาย (circadian rhythm)
การเปลี่ยนแปลงของนาฬิการ่างกาย ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถปรับตัวกับเวลากลางวันและกลางคืนได้
การเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการดำเนินชีวิต
การเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการดำเนินชีวิต เช่น การเคลื่อนไหวน้อยลง, การไม่มีกิจกรรมที่กระตุ้นจิตใจ, การไม่มีการสังสรรค์กับผู้อื่น ทำให้ความตื่นตัวของร่างกายลดลง ส่งผลให้หลับเยอะขึ้นได้
การเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม
การเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม เช่น การอยู่ในห้องเงียบปิดตลอดเวลา ไม่มีเสียงธรรมชาติ, ไม่ได้รับแสงธรรมชาติ ที่ช่วยกระตุ้นร่างกายให้ตื่นตัว เป็นต้น
การใช้ยาบางชนิดที่มีผลกระทบต่อการนอนหลับ
าที่ส่งผลต่อระบบประสาทกลาง เช่น ยากระตุ้นประสาท (stimulants) ยากล่อมประสาท (sedatives) และยาปรับระบบฮอร์โมนหลายชนิด (hormonal therapy)
การมีโรคร่วม
- โรคซึมเศร้า (depression) ความคิดวิตกกังวลทำให้หลับยาก และรักษาระยะเวลาการนอนหลับให้ยาวได้ไม่ดี
- โรคกรดไหลย้อน (gastroesophageal reflux disease) ทำให้จุกเสียดที่หน้าอก นอนไม่สบาย นอนไม่หลับ
- โรคเบาหวาน (diabetes) ทำให้ต้องตื่นมาปัสสาวะบ่อย กลับไปก็นอนหลับต่อยาก
- โรคกระดูกพรุน (osteoarthritis) ส่งผลให้เกิดอาการปวดตอนนอน และนอนไม่หลับ
การมีปัญหาร่างกาย
ปัญหาร่างกาย เช่น เจ็บปวด (pain) เกร็งกล้ามเนื้อ (muscle spasm) เป็นต้น
การมีปัญหาระดับจิตใจ
ปัญหาระดับจิตใจ เช่น เครียด (stress) กังวล (anxiety) เบื่อ (boredom) และกังวล (worry)
จะเห็นว่าสาเหตุที่หมอพูดมา หลากหลายมาก…อันดับแรก จึงจะต้องทราบสาเหตุที่ทำให้สุขภาพการนอนของแต่ละบุคคลนั้นไม่ดีเสียก่อน จึงจะนำไปสู่การวินิจฉัย และรักษาที่ถูกต้องได้
ดังนั้นการปรับเปลี่ยนการนอนหลับ ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มผู้ป่วยที่นอนไม่หลับ ต้องการให้หลับได้ยาว นาน ดีขึ้น หรือ จะเป็นกลุ่มผู้ป่วยที่หลับเยอะและต้องการให้ตื่นตัวตอนกลางวัน สามารถเข้าร่วมกิจกรรม ออกกำลังกาย กายภาพบำบัดได้มากขึ้น
บทความที่น่าสนใจ
บทความโดย
หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท
สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ Viva Wellness หรือทางไลน์ @VivaWellness นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ
