เข้าใจสเต็ปการฟื้นตัวของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง
by หมอมิ้นท์
ผู้ป่วยแต่ละคนมีพยาธิสภาพและความรุนแรงไม่เหมือนกัน อาการและอาการแสดง และความสามารถเรียนรู้แตกตางกัน ดังนั้นการพิจารณาแผนการฝึกเพื่อฟื้นฟูสมรรถภาพให้เหมาะสมสําหรับผู้ป่วยแต่ละคนจึงต่างกัน และเปรียบเทียบกันไม่ได้
การฟื้นฟู กายภาพ ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง จุดประสงค์เพื่อฟื้นฟูความสามารถในการดำรงชีวิตให้เป็นปกติ ใกล้เคียงปกติ หรือ ดีที่สุดเท่าที่สามารถฟื้นฟูได้ และเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากความทุพพลภาพที่เกิดขึ้น
หลังจากมีอาการโรคหลอดเลือดสมอง ระบบประสาทมักฟื้นตัวมากภายใน 1-3 เดือนแรก จากนั้นการฟื้นตัวจะค่อย ๆ ลดลง โดยการฟื้นตัวจะเป็นระบบ เช่น ขาฟื้นตัวก่อนแขน มือฟื้นตัวเป็นลําดับสุดท้าย
ทางเวชศาสตร์ฟื้นฟูของโรคหลอดเลือดสมองนั้น แบ่งสเต็ปการฟื้นตัวของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ตาม Brunnstrom stages กล่าวคือ แบ่งระยะการฟื้นตัว เป็น 6 ระดับ
Brunnstrom stages
- Stage 1 ระยะอ่อนปวกเปียก(flaccid)
- Stage 2 เริ่มมีการเกร็ง (spasticity) และมีการเคลื่อนไหวบ้างแต่น้อย
- Stage 3 อาการเกร็งเป็นมากขึ้น เริ่มมีการเคลื่อนไหวมากขึ้น แต่เป็นลักษณะ synergistic movement (การหดตัวของกลามเนื้อมัดหนึ่งส่งผลทําใหมัดอื่นเกร็งและตึงตัว)
- Stage 4 สามารถแยกการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อแต่ละมัด (isolated movement) ได้บ้างแต่ส่วนใหญ่ยัง เป็นลักษณะ synergistic movement
- Stage 5 อาการเกร็งลดลง แยกการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อแต่ละมัดได้มากขึ้น
- Stage 6 การเคลื่อนไหวปกติและประสานความสัมพันธ์กันดี
การวางแผนการกายภาพผู้ป่วยให้ถูกต้องเหมาะสมตามระยะการฟื้นตัว พยาธิสภาพและความรุนแรง ความพร้อมของร่างกายของผู้ป่วยแต่ละคนจึงสำคัญ
ต้องไม่รีบเร่งเกินไปจนบาดเจ็บ ท้อใจ และไม่ปล่อยปละละเลยการออกกำลังกายภาพ จนเกินระยะเวลานาทีทอง “Golden period”
การเข้าใจระยะของโรค จะทำให้ตัวผู้ป่วยเอง และญาติเข้าใจการดำเนินของตัวโรคมากขึ้น ยกตัวอย่าง คำถามที่พบบ่อย เช่น
คำถาม : คนไข้เองมักท้อแท้ใจว่า ทำไมฝึกเท่าไรก็ไม่ดี
คำตอบ : เพราะยังไม่ถึงเวลาที่ร่างกายจะฟื้นตัว สมองยังอยู่ในภาวะช็อกอยู่ แต่ในระยะต้นนี้ ผู้ป่วยสามารถออกกำลังกาย ขยับข้อเบาๆป้องกันการข้อยึดติด เกิดแผลกดทับได้
คำถาม : เริ่มมีอาการเกร็ง ปวดมาก คนไข้เลยไม่ยอมกายภาพ
คำตอบ : หากมีอาการปวดเกร็ง ญาติสามารถปรึกษาหมอ และแจ้งแพทย์โรคสมองประจำตัวให้ทราบถึงปัญหานี้ได้ สามารถใช้ยาลดอาการเกร็ง ยาลดอาการปวดชั่วคราวได้ เพื่อให้สามารถดำเนินการฝึกกายภาพได้ดียิ่งขึ้น
ส่วนตอบคำถามเกี่ยวกับการกายภาพ ต้องทำด้วยเทคนิคใด ต้องทำถี่แค่ไหน ทำที่ไหนดี ทำเองได้หรือไม่ สามารถติดตามได้ในตอนต่อไป หมอขอเป็นกำลังใจให้ในการฟื้นตัวอย่างต่อเนื่องค่ะ
บทความโดย
หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท
สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ Viva Wellness หรือทางไลน์ @VivaWellness นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ
