รู้จัก “อาการเกร็งในผู้ป่วยโรคสมอง” พร้อมเทคนิคฝึก
อาการเกร็งเป็นหนึ่งในปัญหาใหญ่ที่ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองต้องเผชิญ แต่เรารู้หรือไม่ว่าอาการเกร็งนั้นมีสาเหตุมาจากอะไร? อาการนี้สร้างปัญหาต่อชีวิตประจำวันของพวกเรายังไง? รู้ทันว่าตนเองเป็นหรือไม่? และสิ่งสำคัญคือ เมื่อรู้แล้ว…แก้ไขเทคนิคการกายภาพด้วยตัวเองได้ สำคัญที่สุด วันนี้หมอมาแชร์ค่ะ
เลือกอ่านหัวข้อที่สนใจ
- อาการเกร็ง เกิดจากอะไร
- อาการเกร็งเกิดได้ที่ตำแหน่งไหนบ้าง
- สังเกตตนเองว่ามีอาการเกร็งได้อย่างไร
- เทคนิคการฝึกกายภาพที่ถูกต้องในผู้ป่วยที่ประสบปัญหาอาการเกร็ง
- ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
อาการเกร็ง เกิดจากอะไร
เกิดจากรอยโรคในสมอง ไขสันหลัง ส่วนกลาง ที่สั่งงานมากเกิน(ขาดการควบคุม) >> ส่งผลต่อกล้ามเนื้อ เอ็น ข้อต่อ ส่วนปลาย จึงทำงานมากเกิน >> แสดงออกมาเป็น อาการเกร็ง กล้ามเนื้อแขน ขา ของผู้ป่วยโรคสมองและไขสันหลัง
หากอธิบายให้ละเอียด กล่าวคือ
เมื่อใยประสาทที่ควบคุมแรง กำลังกล้ามเนื้อเสียหาย(Corticospinal tract) ซึ่งแสดงออก คือ มีภาวะอ่อนแรง >> จะทำให้ใยประสาทข้างเคียง ที่ชื่อ Reticulospinal tract และ Vestibulospinal tract ทำงานเด่น มากขึ้น กว่าปกติ ซึ่งสองtractนี้ จะก่อให้เกิด “อาการเกร็ง” ของกล้ามเนื้อ แขน ขา ตามมา
อาการเกร็งเกิดได้ที่ตำแหน่งไหนบ้าง
อาการเกร็ง อาจเป็นที่แขน/ขาเพียงหนึ่งข้าง หรือแขน/ขาทั้งสองข้าง หรือเป็นทั้งตัว ขึ้นกับประเภทของรอยโรคในสมองที่ได้รับบาดเจ็บ
สังเกตตนเอง ว่ามีอาการเกร็งได้อย่างไร
✅ท่าทาง
อาการเกร็งในผู้ใหญ่ ที่มีรอยโรคในสมองมักเป็น แบบ “เกร็งงอบน เหยียดล่าง”
- แขน อาการเกร็งอยู่ในท่าไหล่หมุนเข้าด้านใน งอศอก หมุนแขนท่อนล่างเข้าด้านใน งอข้อมือและบิดเอียงไปทางนิ้วก้อย นิ้วมือกำโดยนิ้วโป้งมักกำอยู่ด้านในนิ้วทั้งสี่
- ขา อาการเกร็งอยู่ในท่าเหยียดสะโพก หุบสะโพกและหมุนสะโพกเข้าด้านใน สังเกตได้จากเข่าทั้งสองข้างจะหุบชิดเข้าหากัน เข่าเหยียด ข้อเท้าถีบปลายเท้าลง บางรายอาจมีบิดหมุนข้อเท้าเข้าด้านในร่วมด้วย นิ้วเท้างอจิก
✅ความเร็วในการขยับ
อาการเกร็งจะสัมพันธ์กับความเร็วในการขยับหรือเคลื่อนไหว หากงอและเหยียดศอกเร็วๆ แรงต้านในการงอเหยียดศอกก็จะแสดงออกมามากขึ้น
✅ความหนัก เข้มข้นของการฝึก
อาการเกร็งมักเกิดตามหลังการฝึกกายภาพที่หนัก มีการใช้งานกล้ามเนื้อ(และสมอง)เยอะ
✅อาการปวดเรื้อรัง
ในผู้ป่วยที่มีปัญหาเรื่องการพูด สื่อสารพูดเล่าอาการไม่ได้ สามารถสังเกตอาการเกร็งได้จากสีหน้าผู้ป่วย เพราะบางครั้งอาการเกร็งจะแสดงออกในรูปแบบการปวดเรื้อรัง ไม่สบายกาย
เทคนิคการฝึกกายภาพที่ถูกต้องในผู้ป่วยที่ประสบปัญหาอาการเกร็ง
จุดนี้มีความสำคัญ คือ เทคนิคการฝึกกายภาพที่ถูกต้อง ในผู้ป่วยโรคสมองและไขสันหลัง ที่มีอาการเกร็ง ต้องฝึกเคลื่อนไหวด้วยความเร็วปานกลาง ไม่เร็ว เกินไป ไม่หนัก เกินไป มีระยะเวลาพัก เหมาะสม ผู้ฝึกที่มีทักษะต้องสังเกตอาการเกร็งร่วม และเน้นการฝึกความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อ เอ็น ข้อต่อ ก่อน ฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อทุกครั้ง
ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางระบบสมองและประสาท เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสม
อาการเกร็งของกล้ามเนื้อ มักต้องใช้การรักษาผสมผสานร่วมกันหลายวิธีขึ้นอยู่กับ
- ความรุนแรงของอาการ
- เป้าหมายของการรักษา
- ปัญหาโรคประจำตัว
- สุขภาวะโดยรวมของผู้ป่วย
การประเมินและวินิจฉัยที่ถูกต้องตั้งแต่ระยะแรกของโรค เป็นสิ่งสำคัญในการวางแผนการรักษา และควรติดตามผลการรักษาอย่างสม่ำเสมอ เพื่อปรับการรักษาให้ได้ตามเป้าหมาย
Reference:
- Li, Sheng & Francisco, Gerard. (2020). Correction to: The Use of Botulinum Toxin for Treatment of Spasticity. 10.1007/164_2020_412.
- American Heart Association. 2012. Poststroke Spasticity Management by Gerard E. Francisco, MD and John R. McGuire, MD https://doi.org/10.1161/STROKEAHA.111.639831Stroke. 2012;43:3132–3136
บทความโดย
หมอมิ้นท์ พญ.วรัชยา วลัยลักษณาภรณ์
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านสมองและระบบประสาท
สำหรับผู้ป่วยและผู้ดูแลทางบ้านที่มีคำถาม หรือสงสัยเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยโรคสมอง โรคเส้นเลือดสมองตีบ เส้นเลือดสมองแตก ผู้ป่วยโรคสมอง และผู้ป่วยติดเตียง สามารถส่งข้อความคำถามได้ที่เพจ Viva Wellness หรือทางไลน์ @VivaWellness นะคะ หมอและทีมหมอหลายๆท่านจะทยอยตอบคำถามให้ค่ะ
